Kimin için

Bir kaynağı değişmeden önce arşivleyin

Sayfalar sessizce düzenlenir ve kaldırılır. Kaynak adresi, sayfanın kendi bildirdiği yayın tarihi ve tam metniyle bir kayıt, sonradan işaret edebileceğiniz bir belgedir – kapanabilecek bir serviste değil, kendi diskinizde durur.

Kaynak sessizce değişiyor

Bir açıklama yayımlanır, birkaç saat sonra cümlenin yarısı değişir ve değişiklik hiçbir yerde not düşülmez. Elinizde yalnızca bir bağlantı varsa, yazınızda dayandığınız cümlenin var olduğunu gösteremezsiniz. Yer imi, sayfanın bugünkü hâlini değil, yarınki hâlini gösterir.

Ekran görüntüsü kısmen çözer ama aranamaz, alıntılanamaz ve üstverisi yoktur: hangi tarihte yayımlandığı, kimin yazdığı ve hangi adreste durduğu görüntünün içinde kaybolur. Metnin kendisini, künyesiyle birlikte, düz bir dosyada tutmak hem aranabilir hem taşınabilir olanıdır.

Üçüncüsü, arşivin kendisinin geçici olması. Sayfaları bir hizmete kaydetmek işi çözmüş gibi görünür, ta ki hizmet fiyatlandırmasını değiştirene, erişimi kısıtlayana ya da kapanana kadar. O gün elinizde yalnızca artık açılmayan bağlantılar kalır. Kendi diskinizdeki düz metin dosyaları kimsenin iznine bağlı değildir: kopyalanır, yedeklenir, on yıl sonra da açılır ve hiçbir uygulamanın çalışıyor olmasını gerektirmez.

Arşivde ne değişir

• Yayın tarihi metinden değil sayfanın kendi üstverisinden okunur; üstveride yoksa alan boş bırakılır
• Her notun frontmatter’ında kaynak adresi durur – kaydın nereden geldiği tartışmaya açık değildir
• Ziyaretten ziyarete değişen gezinme ve tanıtım bloklarından arınmış tam makale metni
• Düz dosyalar: tescilli biçim yok, hesap yok, erişimi iptal edebilecek servis yok
• extraction alanı metnin nasıl alındığını kaydeder – dom ya da jsonld-articlebody
• Reddit başlıkları yorumlarıyla ve puanlarıyla derli toplu bir metne dönüşür
• Aynı sayfanın ikinci kaydı sayı eki alır, birincinin üzerine yazmaz – iki kayıt arasındaki diff, sessiz düzeltmenin kendisidir
• Vitrin ve akış sayfalarında makale gövdesi yoksa eklenti “makale yok” der; üç yüz bağlantılık bir liste dosyaya girmez

---
title: "Yönetmelik – Resmî Gazete"
source: "https://www.resmigazete.gov.tr/eskiler/…"
date: "2024-01-30T00:00:00.000Z"
extraction: "dom"
---

# Yönetmelik

**Amaç ve kapsam**

MADDE 1 – (1) Bu Yönetmeliğin amacı … usul ve esasları belirlemektir.

Konu arşivini kurmak

Amaç, bir kaynağı düzeltilmeden önce yakalamak ve altı ay sonra da elinizde tutmak. Altı adım, hepsi bir kerelik; sonrası tek tuş.

1. Eklentiyi kurun ve simgesini sabitleyin; sağ tıklayıp Seçenekler’i açın.
2. Klasör olarak konu klasörünü seçin, örneğin arsiv/2025-konu. Tarayıcı izni bir kez sorar; izin yalnızca o klasörü kapsar ve başka hiçbir şey okunmaz.
3. Dosya adı şablonunu {date}-{domain}-{title} yapın. Aynı olayı yazan altı sitenin başlıkları birbirine benzer, alan adları benzemez; tarih ön eki de klasörü kronolojik tutar.
4. Frontmatter’da source, date, author ve extraction alanlarını açık bırakın. Kaydın nereden geldiği, sayfanın ne dediği ve metnin hangi yoldan alındığı – arşivin denetlenebilir olması bu dört alana bağlı.
5. Simge tıklaması ayarını “klasöre kaydet” yapın ve Alt+Shift+M kısayolunu kullanın. Gelişen bir olayda pencere kapatmakla uğraşmazsınız; sekmeler arasında geçip her birinde bir tuşa basarsınız.
6. Aynı sayfayı olay geliştikçe yeniden kaydedin. Her kayıt ayrı dosya olur ve dosya adındaki tarih ön eki hangisinin ne zaman alındığını söyler.

Habercilik için uygun değerler

Aşağıdaki değerler gelişen bir konuyu izlemek için öntanımlıdan farklı. Üçüncü sütun her birinin nedenini söylüyor.

---
title: "Basın duyurusu"
source: "https://…/duyurular/…"
author: ""
date: ""
extraction: "dom"
---

Duyurunun sabah okuduğunuz hâlinde geçen “üç ay içinde” ifadesi, ikinci
kayıtta “yıl sonuna kadar” olarak duruyor.

Sayfa yayın tarihini hiçbir yerde bildirmediği için `date` alanı boş.
Ne zaman kaydettiğinizi dosya adındaki tarih ön eki söyler; bu, yayın
tarihi değildir.

Üç gerçek oturum

Sabah okunan duyuru, akşam değişen duyuru

Bir kurum duyurusunu sabah okuyup kaydediyorsunuz. Akşam bir meslektaşınız ifadenin değiştiğini söylüyor. Yeniden kaydediyorsunuz; ikinci dosya sayı eki alıyor, sabahki dosya yerinde duruyor.

İki dosyanın diff’i, değişen ifadeyi tam olarak gösteriyor. Yazıya “duyurunun ilk hâlinde şu ifade geçiyordu” cümlesini, elinizde metniyle birlikte koyabiliyorsunuz.

Altı kaynağı aynı klasöre toplamak

Bir olay hakkında altı sitede haber var. Altısını da arka arkaya kaydediyorsunuz; dosya adları tarih, alan adı ve başlıkla oluştuğu için hangisinin hangisi olduğu klasörde görünüyor.

Yazarken klasörde tam metin araması yapıyorsunuz. Hangi sitenin hangi rakamı verdiği, hangisinin kaynağını belirttiği tek aramada çıkıyor; altı sekme arasında gidip gelmek gerekmiyor.

Akış sayfasından yazıya inmek

Bir haber sitesinin ana sayfasında kaydetmeye çalışıyorsunuz ve eklenti “makale yok” diyor. Çünkü çıkarılan karakterlerin dörtte birinden fazlası bağlantı etiketi: orada makale gövdesi yok, başlık listesi var.

Yazıya girip oradan kaydediyorsunuz ve metin geliyor. Reddediş, dosyaya üç yüz satırlık bir bağlantı listesinin girmesini engelliyor – arşivde işe yaramayacak, ama aramayı bozacak bir dosya.

Kaynağı saklamanın yolları

Hepsi kullanılıyor. Üçüncü sütun, bu eklenti de dahil, her yolun neye mal olduğunu söylüyor.

Arşiv beklediğiniz gibi olmadıysa

Neden “makale yok” diyor?

Ana sayfa, kategori ve akış sayfalarında makale gövdesi yoktur. Eklenti, çıkarılan karakterlerin kabaca dörtte birinden fazlası bağlantıların içindeyse bilerek reddeder ve boş döner. Yazıya girip oradan kaydedin. Bu reddediş, arşive işe yaramaz ama aramayı bozan dosyaların girmesini engeller.

Tarih alanı neden boş?

Sayfa yayın tarihini bildirmediği için. Ölçtüğümüz Türkçe ilk elli listesi mağaza ve tarife sayfalarına kaydığı için orada tarih sık sık hiç bildirilmez: JSON-LD’de yoktur, article:published_time konmamıştır. Bu korpusun özelliğidir, çıkarımın değil. Dosya adındaki {date} ön eki ise sayfa bildirmiyorsa kaydettiğiniz günü yazar – onu yayın tarihi olarak aktarmayın.

Canlı anlatım sayfasının yarısı gelmedi

Canlı anlatımlar girdileri kaydırdıkça yükler; eklenti tarayıcının o anda çizdiğini alır, henüz yüklenmemiş girdiler sayfada yoktur. Kaydetmeden önce ilgilendiğiniz yere kadar kaydırın. Alternatifi, aynı sayfayı gün içinde birkaç kez kaydetmek: her kayıt sayı eki alır ve birlikte gelişmenin kaydını oluşturur.

Görseller neden açılmıyor?

Görseller indirilmez, bağlantı olarak kalır – çevrimdışıyken ve kaynak site görseli kaldırdığında açılmazlar. Metin her durumda yerinde durur. Görsel kayıt gerekiyorsa bunun için bir arşivleme servisi kullanın; bu eklenti metni ve üstverisini saklar, çizilmiş sayfayı değil.

Yapmadıkları

Bir web arşivinin yerini tutmaz: metni saklar, çizilmiş sayfayı değil – yerleşim yok, ekran görüntüsü yok, dosya varlıkları yok. Kaydı damgalamaz ve zaman damgası noterlemez; dosya sizin diskinizde duran sıradan bir metindir, mahkemede delil olacağı iddiası yoktur. Görselleri indirmez, bağlantı olarak bırakır – özgün site kapanırsa görsel de kaybolur. Sayfa yayın tarihi bildirmiyorsa alan boş kalır.

Sorular